Η Θεσσαλονίκη δεν υπολείπεται ούτε σε μελέτες ούτε σε σχέδια ούτε σε λίστες έργων που πρέπει να ολοκληρωθούν. Εκείνο που απουσιάζει από την πόλη, είναι ο μηχανισμός που θα υλοποιήσει τα σχέδια αυτά με συνοχή, συνέπεια και συνέχεια. Και εκεί ακριβώς εντοπίζεται το πραγματικό πρόβλημα: στην απουσία ενός ενιαίου, δεσμευτικού και λειτουργικού συντονιστικού οργάνου της πόλης, το οποίο θα κατευθύνει έργα, φορείς και πολιτικές προς έναν κοινό προσανατολισμό και προς έναν ενιαίο στόχο.

Η συζήτηση για το ποια έργα χρειάζεται η πόλη έχει εξαντληθεί από καιρό. Και πολλές φορές η προσπάθεια να απομονώσουμε ένα, δύο ή πέντε έργα, τα οποία κρίνουμε ως κομβικής σημασίας, μπορεί να κρύβει παγίδες και να μην απαντά στο κεντρικό ζητούμενο. Γιατί μια σύγχρονη μητρόπολη δεν αναπτύσσεται μονοδιάστατα. Χρειάζεται παρεμβάσεις που λειτουργούν συνδυαστικά και συμπληρωματικά, στο πλαίσιο μιας ενιαίας στρατηγικής. Μέσα σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται με ρυθμούς ταχύτερους από αυτούς που πολλές φορές μπορεί να παρακολουθήσει η δημόσια διοίκηση με τις υφιστάμενες δομές της, η Θεσσαλονίκη έχει επείγουσα ανάγκη από ισχυρούς πυλώνες μητροπολιτικού συντονισμού – όχι στη θεωρία, αλλά στην πράξη, στην καθημερινή της λειτουργία.

Ολοκληρωμένο πλαίσιο παρεμβάσεων
Καμιά σύγχρονη μητρόπολη δεν μπορεί να λειτουργεί στη λογική μιας απλής λίστας έργων. Η ανάπτυξη στηρίζεται στη βάση ενός ολοκληρωμένου και συνεκτικού πλέγματος παρεμβάσεων και εφαρμοσμένων πολιτικών, που, μόνον όταν συνδυάζονται μεταξύ τους, αποδίδουν το μέγιστο πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα.

Ένα αεροδρόμιο, όσο σύγχρονο κι αν είναι, δεν αρκεί χωρίς στρατηγική για τον τουρισμό και τις διεθνείς συνδέσεις, ώστε να μεγιστοποιεί τη χρήση του. Ακόμη και τα αρτιότερα οδικά και συγκοινωνιακά έργα αποδίδουν πολύ λιγότερα στην ανάπτυξη, όταν δεν συνοδεύονται από πολιτικές ενίσχυσης του διαμετακομιστικού εμπορίου. Και ο πιο καλοσχεδιασμένος πεζόδρομος χάνει την αξία του, όταν μια πόλη παραμένει απροσπέλαστη και αφιλόξενη για τους ανθρώπους με αναπηρίες ή για τα εμποδιζόμενα άτομα. Και, αντιστρόφως, οι πολιτικές δεν μπορούν να αποδώσουν, όταν δεν υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές που θα τις στηρίξουν.

Η πόλη, λοιπόν, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με όρους “μοναδικής λύσης”. Απαιτείται ένας συνολικός και συνεκτικός σχεδιασμός που συνδέει το τελικό έργο με τον βαθμό χρήσης του, που θα επιτρέπει την παράλληλη εξέλιξη έργων διαφορετικής κλίμακας, με μελετητική και τεχνική ωριμότητα και μετρήσιμη συμβολή στην αναπτυξιακή προοπτική της μητροπολιτικής Θεσσαλονίκης.

Στρατηγική ιεράρχηση
Είναι θεμιτό μια πόλη να τα θέλει όλα και να τα θέλει τώρα. Στην πράξη, όμως, ο ρεαλισμός επιβάλλει επιλογές και επιβάλλει στρατηγική ιεράρχηση. Αν η Θεσσαλονίκη διέθετε σήμερα 500 εκατ. ευρώ, τι θα επέλεγε;

Ένα έργο-ναυαρχίδα που θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα της πόλης με ορίζοντα 15ετίας ή δέκα μικρότερης κλίμακας παρεμβάσεις, που θα απέδιδαν μετρήσιμα αποτελέσματα μέσα στα επόμενα τρία χρόνια; Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ότι οι ρυθμοί υλοποίησης έργων είναι αργοί –πολλές φορές απελπιστικά αργοί– και επηρεάζονται από παράγοντες που ξεπερνούν το τεχνικό σκέλος: γραφειοκρατία, προσφυγές, θεσμικά κενά, αλληλοεπικάλυψη αρμοδιοτήτων, έλλειψη συντονισμού.

Η υπερυψωμένη λεωφόρος flyover αποτελεί μια θετική εξαίρεση ως προς τους ρυθμούς υλοποίησης μεγάλων έργων. Όμως, αυτοί οι ταχείς ρυθμοί και αυτή η αξιοπιστία στην τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων, που παρατηρούνται στην κατασκευή της flyover, θα πρέπει επιτέλους να γίνουν ο κανόνας για όλα τα έργα. Η πόλη δεν έχει την πολυτέλεια για άλλες καθυστερήσεις.

Οι παράγοντες κλιματική αλλαγή και ανθεκτικότητα
Ένα από τα κρίσιμα διλήμματα που συχνά τίθενται είναι αν πρέπει να υπηρετήσουμε το όραμα της πόλης που οραματιζόμαστε ή να θωρακίσουμε τη σημερινή πόλη απέναντι σε νέους κινδύνους, όπως η κλιματική αλλαγή. Και η απάντηση εδώ δεν είναι μονοδιάστατη. Το μέλλον δεν χτίζεται μόνο με οραματικά, εμβληματικά έργα. Οι σύγχρονες προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή, η ενεργειακή επάρκεια και η ανθεκτικότητα κτιρίων και υποδομών, απαιτούν μια διαφορετική προσέγγιση και μια καινούρια φιλοσοφία: λύσεις βασισμένες στη φύση, φιλικό και συμπεριληπτικό σχεδιασμό, πράσινες τεχνολογίες, ενεργειακές αναβαθμίσεις με έμφαση στην εξοικονόμηση πόρων.

Το κτιριακό δυναμικό είναι γερασμένο – όχι μόνο στη Θεσσαλονίκη, αλλά παγκόσμια. Σε παγκόσμιο επίπεδο σχεδόν το 60% του κτιριακού αποθέματος είναι ηλικίας άνω των 50 ετών. Και τα κτίρια, παγκοσμίως, είναι υπεύθυνα για το 36% της ενέργειας που καταναλώνεται και για το περίπου 39% των ρύπων που εκπέμπονται. Αυτά δεν είναι απλώς νούμερα ή στατιστικές. Είναι η πραγματικότητα. Είναι μια προειδοποίηση.

Ως ΤΕΕ/ΤΚΜ έχουμε συνεισφέρει στη συζήτηση αυτή με δέσμη προτάσεων. Η επέκταση του προγράμματος προσεισμικού ελέγχου σε συνδυασμό με την παροχή οικονομικών κινήτρων για την ενίσχυση των γερασμένων κτιρίων, η διεύρυνση των προγραμμάτων εξοικονόμησης ενέργειας και η ενεργοποίηση προγραμμάτων για τη βελτίωση της προσβασιμότητας είναι ορισμένες από τις προτάσεις που έχουμε καταθέσει. Και το μεγάλο στοίχημα δεν είναι να βλέπουμε πράσινες και ποιοτικές κατασκευές μόνο σε ιδιωτικά έργα ή σε χώρους κατοικίας και γραφείων σε προνομιούχες περιοχές. Το πραγματικό στοίχημα είναι να δούμε τα ίδια υψηλά πρότυπα να εφαρμόζονται στην κατασκευή δημόσιων σχολείων ή εργατικών κατοικιών. Τότε η πόλη θα έχει πραγματικά προοδεύσει και ως κοινωνία θα έχουμε κάνει σημαντικά βήματα μπροστά.

Τα μεγάλα έργα και η ανάγκη συντονισμού
Οι επεκτάσεις του μετρό, η flyover, ο προαστιακός, o 6ος προβλήτας και οι συνδέσεις του λιμανιού με την Π.Α.Θ.Ε .και τον σιδηρόδρομο, η ενοποίηση του παραλιακού μετώπου, το ντεκ στην παλιά παραλία, η νέα Δ.Ε.Θ. με το πάρκο που θα τη συνοδεύει, οι μεγάλες αστικές αναπλάσεις, όπως στην πλατεία Ελευθερίας, στη Διοικητηρίου και στην Αριστοτέλους, η αξιοποίηση του ΦΙΞ και του συγκροτήματος Αλλατίνη, τα μεγάλα αντιπλημμυρικά έργα… Όλα αυτά –και πολλά ακόμη– είναι και επιθυμητά και απολύτως αναγκαία και χρήσιμα. Όμως το ζητούμενο, πλέον, δεν είναι ο κατάλογος των έργων τα οποία χρειάζεται η Θεσσαλονίκη. Το κρίσιμο είναι ο συντονισμός υλοποίησης των έργων.

Η πόλη χρειάζεται έναν μηχανισμό μητροπολιτικού τύπου, που δεν θα βρίσκεται πια σε αέναες συζητήσεις, αλλά θα λειτουργεί. Έναν μηχανισμό, μια δομή, που θα αντιμετωπίζει τη Θεσσαλονίκη ως ενιαίο σύνολο στα μεγάλα στρατηγικά ζητήματα, αρχής γενομένης από τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό.

Η ανασύσταση και επαναλειτουργία του Οργανισμού Ρυθμιστικού Θεσσαλονίκης θα μπορούσε να αποτελέσει ένα καθοριστικό εργαλείο για τη διαχείριση του μητροπολιτικού χαρακτήρα της περιοχής. Ως ΤΕΕ/ΤΚΜ το έχουμε ζητήσει και μάλιστα στο ανώτατο επίπεδο, με υπόμνημά μας προς τον πρωθυπουργό.

Το ΤΕΕ/ΤΚΜ θεσμικός εγγυητής συνέχειας
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον των πολλαπλών όσο και σύνθετων προκλήσεων, το ΤΕΕ/ΤΚΜ έχει έναν ρόλο κομβικό. Αποτελεί τον σταθερό θεσμό που εγγυάται την επιστημονική αλήθεια και την τεχνική αρτιότητα. Γνωρίζει σε βάθος τις πραγματικές ανάγκες της Κεντρικής Μακεδονίας, γνωρίζει τα θεσμικά κενά, γνωρίζει πού σκοντάφτουν οι διαδικασίες και πού χάνονται χρόνος, πόροι και ευκαιρίες. Και αυτή η γνώση δεν είναι αποσπασματική. Είναι συσσωρευμένη, τεκμηριωμένη και, κυρίως, ανεξάρτητη.

Υπηρετώντας με συνέπεια τον ρόλο που του έχει ανατεθεί, το Τεχνικό Επιμελητήριο αποτελεί τον αξιόπιστο τεχνικό σύμβουλο της Πολιτείας, προσφέροντας την τεχνογνωσία του στη συλλογική προσπάθεια για την ανάπτυξη και την πρόοδο της χώρας.

Και από αυτήν ακριβώς τη θέση μπορεί να εγγυηθεί κάτι που λείπει διαχρονικά: τη θεσμική συνέχεια στον σχεδιασμό και στην εφαρμογή πολιτικών. Και αυτή η συνέπεια και η συνέχεια είναι το πιο ισχυρό θεμέλιο επάνω στο οποίο οι πόλεις –και η Θεσσαλονίκη– μπορούν να χτίσουν με ασφάλεια το μέλλον τους.

Το άρθρο παρουσιάζεται και στο νέο τεύχος ΚΤΙΡΙΟ/forThess – Φεβρουάριος 2026, μπορείτε να το ξεφυλλίσετε ΕΔΩ.