Στην ημερίδα του Τ.Ε.Ε. Τ.Κ.Μ. με τίτλο “Αναπλάσεις εμβληματικών πλατειών της Θεσσαλονίκης – Ο δρόμος για την υλοποίη­ση” παρουσιάστηκε στις 24.04.2026, για πρώτη φορά δημοσίως, η μελέτη για την Ανάπλαση της Πλατείας Διοικητηρίου –ένα αποτέλεσμα της συνεργασίας του Δήμου Θεσσαλονίκης, του ΥΠ.ΠΟ., της ΕΦ.Α.ΠΟ.Θ. και της ομάδας μελέτης. Την παρουσίαση πραγματοποίησε η Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής Α.Π.Θ. Βανέσσα Τσακαλίδου.

Η Πλατεία Διοικητηρίου βρίσκεται στο ιστο­ρικό κέντρο της Θεσσαλονίκης. Αποτελεί μια από τις πιο εμβληματικές πλατείες της πόλης μας, μπροστά από το κτίριο του Διοικητη­ρίου, στο οποίο σήμερα στεγάζεται ο Τομέας Μακεδονίας – Θράκης του Υπουργείου Εσω­τερικών, και το οποίο ανέκαθεν αποτελούσε την έδρα και το σύμβολο της κεντρικής εξου­σίας στην πόλη.

Στα ευρήματα του χώρου της Πλατείας -που ανάγονται σε διαφορετικές χρονικές εποχές και παρουσιάζουν διαχρονικά την ιστορία της πόλης- περιλαμβάνεται το διοικητικό κέντρο της Θεσσαλονίκης, τόσο των ελληνιστικών όσο και των ρωμαϊκών χρόνων, με ταύτιση ενός σημαντικού οικοδομήματος με το ρωμα­ϊκό πραιτώριο, το αίθριο με δάπεδο από εξα­γωνικές πλάκες, ίχνη της περιμετρικής στοάς, ένα τμήμα του cardo, το υαλουργείο και το ταφικό παρεκκλήσι της παλαιοχριστιανικής περιόδου.

Η Πλατεία Διοικητηρίου επί σειρά ετών αποτελεί ένα ρήγμα στον ιστό της πόλης· ένα σημείο ασυνέχειας ανάμεσα στην ιστο­ρική και συλλογική μνήμη και την αστική συνέ­χεια. Αναζητείται ο ενοποιητικός χειρισμός με απλότητα και σαφήνεια στη γεωμετρία, που θα ενεργοποιήσει το αστικό ρήγμα. Αναζητείται αυτό που επί σειρά ετών έπαψε να υπάρχει και περιορίστηκε σε μια οριοθετημένη κίνηση -έντονης κλίσης έως 11%- περιμετρικά στα 4 πεζοδρόμια που περικλείουν την πλατεία.

Αναζητείται ένας δημόσιος χώρος άνετος και προσβάσιμος από όλους, όπου ο καθένας να μπορεί να περπατήσει -είτε βιάζεται είτε όχι- και να μπορεί να προσεγγίσει το κέντρο της, να αναπνεύσει, να σταθεί και να αναμετρη­θεί με την ιστορία σε κάθε φάση εξέλιξής της, στο παρελθόν και στο παρόν.

Η νέα Πλατεία Διοικητηρίου αποκτά τριμερή διάταξη:
Στο βόρειο τμήμα της διαμορφώνεται μια αστική πλατεία υποδοχής. Προτείνεται ένα τμήμα κύκλου, το οποίο έρχεται να ολοκληρώ­σει την ημικυκλική διαμόρφωση που υπάρχει σήμερα στο προαύλιο του ιστορικού κτιρίου του Poselli.

Στο κεντρικό τμήμα διαμορφώνεται το θέα­τρο με τα διαδοχικά πλατώ-βαθμίδες και τον Περίπατο-Πασαρέλα. Η μεγάλη υψο­μετρική διαφορά μεταξύ των οδών Αγίου Δημητρίου και Ολύμπου μετατρέπεται σε επάλληλες βαθμίδες, που ενσωματώνονται πλήρως στο ανάγλυφο της περιοχής μελέ­της και παρακολουθούν την έντονη κλίση των πλάγιων οδών. Εκεί οι άνθρωποι μπορούν να καθίσουν και να απολαύσουν τον ελεύ­θερο χρόνο και τον αρχαιολογικό χώρο που αποκαλύπτεται μπροστά τους. Στα πλευρικά πεζοδρόμια διαμορφώνονται στάσεις που λειτουργούν ως “θεωρεία” θέασης των ευρη­μάτων και της δημόσιας ζωής. Το απαιτού­μενο μήκος για τη γεφύρωση της υψομετρικής διαφοράς μετατρέπεται σε έναν πολυλει­τουργικό περίπατο, στον οποίο ανακαλύπτει κανείς τελετουργικά τα ευρήματα ακριβώς από κάτω. Ο Περίπατος λειτουργεί ως τόπος κίνησης, διασταύρωσης, συνάντησης, θέασης -της ιστορίας και του “άλλου”. Επινοείται ως πυκνωτής κινήσεων και ως μουσειογραφικό τέχνασμα για την ανάδειξη του αρχαιολογι­κού χώρου.

Στο νότιο τμήμα της προτείνεται μια πλα­τεία γειτονιάς -με μαλακά δάπεδα και υψηλή φύτευση- ως χώρος δρώμενων, παιχνιδιού και καθημερινής ζωής.

Από την αρχή της μελέτης προτείναμε την επαναχρησιμοποίηση του υλικού της παλιάς Πλατείας Διοικητηρίου -γνωστής ως τα “Μάρ­μαρα”. Αναζητήσαμε τα μάρμαρα, τα οποία βρέθηκαν σε οικόπεδο του Δήμου στο Πανόραμα. Με ειδική επεξεργασία προτεί­νουμε τα μάρμαρα αυτά, που εμπεριέχουν τη συλλογική μνήμη του “χθες”, να αποτελέσουν τους φύλακες του “σήμερα”. Τα μάρμαρα αυτά μετατρέπονται σε εργαλεία περιφρούρησης του νέου δημόσιου χώρου, τα οποία οικειο­ποιούνται ξανά οι κάτοικοι της πόλης, κάθε ηλικίας, για να αναδυθούν οι μνήμες των επό­μενων γενεών.

Η μελέτη σχεδιάζεται πάνω σε δύο άξονες: τα αρχαία και τους ανθρώπους, το χθες και το σήμερα. Προτείνεται η συνύπαρξη ενός αρχαιολογικού χώρου και μιας δημόσιας πλα­τείας μέσα από τις δύο συμβολικές χειρονο­μίες του “θεάτρο” και της “πασαρέλας”, που δίνουν προστιθέμενη αξία και κάνουν μονα­δικό τον νέο αυτόν δημόσιο χώρο.

Ο αρχαιολογικός χώρος είναι ένα ανοικτό μουσείο. Τα αρχαία έχουν αποκαλυφθεί εδώ και πολλές δεκαετίες. Είναι εκεί. Όμως ο κόσμος δεν τα γνωρίζει. Τα προσπερνάει. Δημιουργούμε δύο σημεία αναφοράς, που φέρουν ζωή στο κέντρο της πλατείας και μας καλούν να στρέψουμε το βλέμμα μας προς τα μέσα και προς τα κάτω για να γνωρίσουμε και να κατανοήσουμε την αρχαία ιστορία μας.

Δημιουργούμε ένα δυναμικό τοπίο για ανα­στοχασμό, με στοχεία προσπέλασης και συμπερίληψης, που λειτουργούν ως εργα­λεία θέασης και ανάδειξης του αρχαιολογι­κού χώρου, εναρμονίζοντας την αρχαιολογική αξία με τη χρήση της Πλατείας.

Μετουσιώνουμε την κληρονομιά της ιστορίας μας σε ένα βιώσιμο κληροδότημα για το μέλλον.

Η νέα Πλατεία Διοικητηρίου έρχεται να συν­θέσει την πνευματικότητα, το μνημειακό απο­τύπωμα και αποδοτικότητα της ύλης σε ένα δοχείο μνήμης και συλλογικής εμπειρίας. Η κύρια συνθετική αρετή των αρχιτεκτονικών στοιχείων της πρότασης δεν είναι η μορφή ή η γεωμετρία τους. Είναι το ότι φέρουν διαρ­κώς ανθρώπους στην καρδιά και πάνω από τα ευρήματα, και αυτό είναι που προσδίδει νόημα και αξία στον αρχαιολογικό χώρο, αλλά και στον δημόσιο χώρο που έρχεται να τον περιφρουρήσει.

Έχοντας λάβει εγκριτική απόφαση από το ΚΑΣ στις 03.03.2026, η μελέτη βρίσκεται σήμερα στο στάδιο ολοκλήρωσης της Ορι­στικής Μελέτης.

Ειδική αρχιτεκτονική μελέτη: 
Ελευθερία Δισλή, διπλ. αρχιτέκτων Α.Π.Θ., ΜSc Aναστηλωτής Α.Π.Θ., 
Δρ. Αναστασία Παπαδοπούλου, διπλ. αρχιτέκτων Α.Π.Θ., ΜLA Αρχιτεκτονική Τοπίου Α.Π.Θ. 
Δρ. Βενετία Τσακαλίδου, διπλ. αρχιτέκτων Α.Π.Θ., ΜArch in architectural design UCL 
Συνεργάτες: Δήμητρα Καραβασίλη, διπλ. αρχιτέκτων Α.Π.Θ., ΜLA Αρχιτεκτονική Τοπίου Α.Π.Θ. 
Απόστολος Κατράνας, τελειόφοιτος αρχιτεκτονικής Α.Π.Θ. 
Στατική μελέτη: Ιωάννης Μαυράκης, διπλ. πολιτικός μηχανικός 
Γιώργος Μαυράκης, διπλ. πολιτικός μηχανικός 
Η/Μ μελέτη: Αθηνά Σίβη, διπλ. ηλεκτρολόγος μηχανικός & μηχ/κος 
Φυτοτεχνική μελέτη: Μιχάλης Ματθαιάκης, γεωπόνος Α.Π.Θ., ΜLA Αρχιτεκτονική Τοπίου Α.Π.Θ. 
Τεχνικός σύμβουλος: Κωνσταντίνος Βραγγάλας, διπλ. πολιτικός μηχανικός 
Προϊστάμενη Δ.Α.Μ.Τ.Ε.: Αικατερίνη Δαναδιάδου, διπλ. αρχιτέκτων μηχανικός 
Νόμιμη εκπρόσωπος: Σουλτάνα Μίχου, Διευθύνουσα Σύμβουλος ΜΑΘ Α.Ε. - Α.Ο.Τ.Α. 
Προϊστάμενος Δ.Τ.Υ.ΜΑΘ Α.Ε. - Α.Ο.Τ.Α.: Ιωακείμ Κανδυλιάρης, διπλ. πολιτικός μηχανικός 

---

Το άρθρο παρουσιάζεται και στο νέο τεύχος ΚΤΙΡΙΟ/forThess – Ιούνιος 2026, μπορείτε να το ξεφυλλίσετε ΕΔΩ